A morte das linguas

 

O obxecto de debate desta semana son os catro textos relativos á morte das linguas. Neles atopamos opinión diversas en canto á visión da perda que se está a producir neste ámbito.

Por unha banda, os autores Salikoko Mufwene e Mauro Fernández defenden que esta perda xa é inevitable e parte incluso do propio ciclo da vida. A diferenza máis notable é que, mentres Mufwene ten unha posición resignada frente ao tema, Mauro Fernández propón centrarse na recolección de mostras das linguas que se atopan en perigo, tentar conxelalas.

David Crystal amósanos unha visión a ter en conta en tanto á desaparición das linguas, que é a posibilidade de que unha catástrofe natural asole a terra na que habitan estas, acabando cos seus habitantes e falantes. Esta visión pode ligarse á visión de morte de linguas como unha catástrofe. Un suceso devastador que arrasa con todo o que atopa diante, visión que critica Mauro Fernández.

Por último, contrapoñéndose notablemente aos dous primeiros autores, está Tove Skutnabb-Kangas. Esta autora fai unha dura declaración sobre a razón pola que as linguas desaparecen, e é porque nós, as persoas, os falantes, somos as que rematamos con elas. É a humanidade quen está asasinando as linguas, non morren de forma natural, polo que non podemos tentar usar eufemismos como morte ou desaparición, senón falar claramente de asasinato.

Resúltame imposible tentar normalizar a desaparición masiva de linguas que se está producindo no mundo. Concordo con Tove Skutnabb-Kangas na maioría dos aspectos do seu discurso. Se as linguas están a morrer é porque nós, aqueles que temos a capacidade de mantelas con vida, non loitamos por facelo.

Resúltame curioso como este tema é ignorado no sistema educativo tanto tempo, ata o punto de ter que chegar á carreira de Filoloxía para darte conta da realidade na que estamos a vivir, sír da caverna de Pratón e ver que o inglés ou francés que tanto se nos quixo imponer están contribuindo a este asasinato. Vese un patrón socio-económico nas linguas impostas no sistema educativo, é imposible non decatarse a estas alturas de que a política é a que motivou este pulo de morte das linguas. As chamadas potencias mundiais implantan sen pestanexar o seu idioma como código para comunicarse co resto do mundo, dando igual se a reunión ten lugar nun país no que falen outro idioma. Móstrannos que eles son o poder, que nos estamos por debaixo deles, que a nosa lingua val menos que a deles.

É innegable que somos nós, as persoas, por tanto, quenes estamos rematando coa diversidade da que gozabamos. Pero non só son os altos cargos e políticos os que provocan esta crime; aqueles que miran cara outro lado son igual de culpables que eles. As persoas que son conscientes da progresiva desaparición dun idioma e aínda así non fan nada por evitalo, son tamén asasinos. Todos pensamos que xa haberá xente que fale esa lingua, que o feito de que ela a fale non vai cambiar nada, pero un pequeño cambio para ti, pode ser un gran avance. Se comezas a empregar a lingua no teu día a día, pode que a xente do teu redor tome exemplo, ou que estiveran na mesma encrucixada que ti, saian de dúbidas e se animen a falala máis amiudo, que tenten incorporala ao seu día a día.

Tamén debemos ser conscientes da posibilidade que propón Crystal sobre o tema, que ocorra unha catástrofe que afecte a practicamente todos os falantes da lingua. Neste caso, a labor das lingüistas sería tratar de, en primeiro lugar, recolectar toda a información posible sobre o idioma en cuestión a través de falantes ou, en caso de que existirán, mostras escritas. Nunha segunda instancia, tentar que os superviventes non perdan a súa lingua e conciencialos de transmitilas ás vindeiras xeracións. Por último, no caso de que as terras pudieran ser repoboadas, tentar redescubrirlles a lingua propia do lugar, mais sendo consciente de que a lingua non e só a terra na que se atopa, senón os falantes. Remítome aquí á frase do autor Manuel María sobre Galiza: “Galiza somos nós, a xente e máis a fala; se buscas a Galiza, en ti tes que atopala”. Como ben di o autor, a nación fórmase polas persoas e a súa lingua, está en nós, polo que se acontece unha catástrofe a medida que sería máis conveniente tomar e reubicar aos habitantes nunha zona e, mediante diversas campañas, atraer a novos habitantes dispostos a aprender a propia lingua.

Como posible solución á problemática actual da morte das linguas, o primeiro que se debería facer é concienciar ás novas xeracións dende máis cativos. Levo un tempo dando clases a nenos en Galicia, de idades distintas, e cada vez lles custa máis entender o galego, aínda tendo nacido e sendo criados aquí. Os país xa non falan o idioma na casa, polo que os nenos na escola non o entenden ou non son capaces de producir frases no idioma da súa terra natal. Ademais, de cara ó futuro, é o noso deber transmitir a nosa lingua ás xeracións futuras.

A vida das linguas está nas nosas mans, loitemos xuntos por non deixalas morrer.